مراقبت های پس از برداشتن طحال

مقدمه

برداشتن طحال (Splenectomy) یکی از جراحی‌هایی است که ممکن است به دلایل مختلفی مانند ضربه شدید، بیماری‌های خونی، عفونت‌ها یا بزرگی غیرطبیعی طحال انجام شود. اگرچه انسان می‌تواند بدون طحال هم زندگی کند، اما این جراحی نیازمند مراقبت‌های مادام‌العمر است؛ چراکه طحال نقش مهمی در سیستم ایمنی بدن دارد.

در این مقاله به زبان ساده بررسی می‌کنیم:

• طحال چه وظایفی دارد
• بعد از برداشتن طحال چه تغییراتی در بدن ایجاد می‌شود
• چه واکسن‌ها و مراقبت‌هایی ضروری هستند
• چه کسانی بیشتر در معرض خطر قرار دارند

طحال چه وظایفی در بدن دارد؟

طحال عضوی کوچک اما بسیار مهم در سمت چپ بالای شکم است و وظایف اصلی آن شامل موارد زیر می‌شود:

۱٫ ذخیره و تنظیم سلول‌های خونی

طحال مانند یک مخزن سلول‌های خونی عمل می‌کند. در مواقع ضروری (مانند خونریزی)، سلول‌های خونی ذخیره‌شده را آزاد کرده و به جریان خون می‌فرستد.

۲٫ نقش کلیدی در سیستم ایمنی

بر اساس منابعی مانند Mayo Clinic و NHS:

• طحال باکتری‌ها و میکروب‌های خطرناک را فیلتر می‌کند
• در تولید آنتی‌بادی‌ها نقش دارد
• به شناسایی و از بین بردن عفونت‌ها کمک می‌کند

بعد از برداشتن طحال چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از جراحی خارج کردن طحال:

• بخشی از وظایف آن توسط کبد و مغز استخوان جبران می‌شود
• اما سیستم ایمنی هرگز مثل قبل قوی نخواهد شد

به همین دلیل، بدن در برابر برخی عفونت‌های شدید (به‌ویژه عفونت‌های باکتریایی) آسیب‌پذیرتر می‌شود.

مهم‌ترین خطر بعد از برداشتن طحال

مهم‌ترین عارضه‌ای که بیماران بدون طحال را تهدید می‌کند، عفونت‌های شدید و ناگهانی است که در منابع علمی با عنوان:

Overwhelming Post-Splenectomy Infection (OPSI)

شناخته می‌شود؛ عفونتی نادر اما بسیار خطرناک که می‌تواند در مدت کوتاهی جان بیمار را تهدید کند.

واکسن‌های ضروری بعد از برداشتن طحال

طبق توصیه‌های Cleveland Clinic و CDC، واکسیناسیون نقش حیاتی در پیشگیری از عفونت‌ها دارد.

واکسن‌های ضروری شامل:

• واکسن پنوموکوک (ذات‌الریه)
  • همراه با دوز تقویتی حداقل هر ۵ سال یک‌بار
• واکسن آنفولانزا
  • هر سال، ترجیحاً در فصل پاییز
• واکسن مننگوکوک (مننژیت C)
• واکسن هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B (Hib)

نکته مهم: زمان‌بندی و نوع واکسن باید حتماً توسط پزشک تعیین شود.

مصرف آنتی‌بیوتیک بعد از اسپلنکتومی

در بسیاری از بیماران، مصرف آنتی‌بیوتیک با دوز پایین به‌صورت طولانی‌مدت توصیه می‌شود تا از عفونت‌های باکتریایی جلوگیری شود.

مصرف آنتی‌بیوتیک اهمیت ویژه‌ای دارد در:

• کودکان زیر ۱۶ سال
• دو سال اول پس از برداشتن طحال
• بیمارانی که سابقه عفونت شدید دارند

در برخی بیماران، مصرف پیشگیرانه آنتی‌بیوتیک ممکن است تا پایان عمر ادامه پیدا کند.

زندگی بدون طحال؛ چه نکاتی را باید جدی بگیریم؟

افرادی که طحال خود را برداشته‌اند باید:

• در صورت بروز تب ناگهانی فوراً به پزشک مراجعه کنند
• کارت یا دستبند «بدون طحال» همراه داشته باشند
• سفرهای خارجی را با مشورت پزشک انجام دهند
• مراقب عفونت‌های ساده (گلودرد، زخم، گزش حیوانات) باشند

برداشتن طحال در کودکان

در کودکان، به‌خصوص نوزادان و خردسالان، خطر عفونت بعد از اسپلنکتومی بیشتر است. به همین دلیل:

• واکسیناسیون دقیق
• پیگیری منظم پزشکی
• و مصرف منظم آنتی‌بیوتیک

اهمیت دوچندان دارد.

جمع‌بندی

اگرچه برداشتن طحال یک جراحی نجات‌بخش در بسیاری از موارد است، اما زندگی پس از آن نیازمند آگاهی، پیشگیری و مراقبت دائمی است. رعایت واکسیناسیون، مصرف منظم داروها و تحت نظر بودن توسط پزشک متخصص، نقش کلیدی در حفظ سلامت بیماران بدون طحال دارد.

«دکتر محمود خوش‌خبر، فوق تخصص جراحی اطفال و متخصص جراحی عمومی»